13.06.05

admin

Özbekistan'da Neler Oluyor?

Kırgızistan'daki kadife devrimin şoku atlatılmadan komşu ülke Özbekistan'da halkın sokaklara döküldüğü haberlerinin gelmesi, tüm dikkatleri Orta Asya'nın en kanlı diktatörlüğü sayılan Özbekistan'a çevirdi. \r
\r

Herkes “Acaba yeni Amerikan tertiplerinin adresi, Kerimov yönetimi mi?” demekten kendini alamadı. 13 Mayıs Cuma günü bir grup silahlı eylemcinin Andican kentinde bazı polis karakollarına saldırarak bir çok mahkumu kaçırması ardından başlayan olaylar, büyüyüp kent sokaklarına taştı ve Özbek yönetiminin kanlı operasyonları ile en az 600 kişinin öldürülmesi ardından kent sakinleşti. Ama, Andican kenti ardından bu kez olaylar Karasu kentine de sıçradıysa da resmi kaynaklara göre şimdilerde tümüyle kontrol altına alındı. �zimdi Kırgızistan sınırına yığılmış binlerce sığınmacı ile ülkeden kaçmaya çalışan yüzlerce insan başlarına neyin geleceğinin korkulu bekleyişi içinde gelişmeleri bekliyor. Peki Özbekistan neden birden bire patladı? Bu sorunun cevabı, son olaylara kadar kimsenin dikkatini çekmemiş olan Andican kentindeki bir yargılamada gizli. Bu saldırılar aslında kentte bu muhakeme sebebiyle haftalardır süren hoşnutsuzluğun bir uzantısı. Hoşnutsuzluğun sebebi ise, Andican kentinde yönetime göre radikal İslami Ekremiye grubuna mensup, bağımsız kaynaklara göre ise kendi halinde yardımsever zenginlerden oluşan 23 kişinin yargılanma süreciydi. Özbekistan lideri İslam Kerimov yönetimine göre radikal İslamcılar yeni bir tertip içindeydi ve bu sebeple onlara ne yapılsa yeriydi. Bundan beş yıl önce Taliban destekli Özbek İslami Hareketi, bir yıl önce Hizbu't-Tahrir, şimdi de Ekremiye grubu. Kermiov, her dönem Müslümanlar üzerine yürümek için bir bahane bulmakta zorlanmıyordu. �zimdi ki adres Ekremiye grubu idi. Ekremiye grubu, 1996 yılında Ekrem Yoldaşev tarafından, Hizbu't-Tahrir'den ayrılan bir grup tarafından kurulmuş yerel bir yapılanma. Ekremilerin, Hizbu't-Tahrir'den daha militarist yöntemler savunduğu öne sürülse de, o tarihten bu yana böyle bir hareketin toplumsal tabanının güçlü olduğu ya da eylemlere giriştikleri konusunda önemli bir gösterge bulunmuyor. Nitekim, bölgedeki insan hakları kaynakları, tutuklu bulunan kişilerin böyle bir harekete üye oldukları yönündeki hükümet iddialarına kesinlikle katılmıyor. En fazla sempatizan olabileceklerini söylüyorlar. Olayların patlak vermesine neden olan yargılamadaki 23 kişi ise, Andican kentinin önemli varlıklı kişilerinden ve İslami hayır çalışmaları yürüten bir çevre. Kurdukları vakıf aracılığı ile bölgedeki birçok okul, yetimhane ve kurumlara binlerce dolarlık yardım yapıyorlar. Yargılanmaları sırasında yaşanan bunca gösterinin sebebi de toplumda sahip oldukları bu olumlu imajdan kaynaklanıyor. Yine geçen �zubat ayından beri devam eden mahkeme sebebiyle sanıklar sahip oldukları birçok iş yerini kapatmak zorunda kaldıklarından bölgede çok sayıda kişi işini yitirdi. Dolayısıyla sosyal ve ekonomik bir huzursuzluğun tohumları ekildi. Öyle anlaşılıyor ki, Kerimov yönetiminin iddia ettiğinin aksine, söz konusu kişiler, ne Ekremiye grubuna üye ne de bölgede rejime yönelik bir tertip içinde idi. Yaptıkları tek şey, kazandıkları parayı hayırlı bir yolda kullanmak üzere vakıf kurmak idi. Kermimov yönetimini bunca kaygılandırdıklarına göre, vakıf çalışmalarında bir hayli ilerleme sağlamışlar. Zorla ve işkence altında imzalatılmış itirafnameler sebebiyle bu grubun üyesi olmakla suçlandıklarında bu yüzden bölge halkından kimse inanmadı. Özbekistan'ın Andican kentinde Cuma günü çıkan kanlı ayaklanmanın ardından yargıçlar bu 23 kişi hakkındaki suçlamaları değiştirmek zorunda kaldı. Polisin durumu kontrol altına almaya başladığı ancak çatışmalar yüzünden kentin harabeye döndüğü haber verilirken, yüzlerce Özbek sınırlarını yeniden açan Kırgızistan'a geçmeye çalışıyor. Fergana Vadisi'nde bulunan Andican kentinde polisin olayları yavaş yavaş kontrol altına aldığı durumun normale döndüğü açıklansa da bölgeden çatışma olduğu yönünde haberler gelmeye devam ediyor. Son olaylarda Amerika'nın doğrudan rolü olmadığı ancak bundan sonraki süreç içinde olayları kendi inisiyatifine almak için çaba içine gireceği muhakkak. Zira, son bir yıldır Kerimov yönetimi ile arası hiç de iyi olmayan Amerika, ülkede iktidar değişimine çoktan razı. Ama bu değişimi İslamcılar eliyle yapmaya hiç de niyetli değil. Dolayısıyla Özbekistan'da Ekremiye grubunun ABD'nin istediği değişimin motoru olarak sokaklara döküldüğünü zannetmek yanlış olacaktır. Bu arada ABD'den yönünü Rusya'ya dönen İslam Kerimov'un, iktidarını sağlama almak için Rusya ile stratejik yakınlaşması dikkat çekiyor. Bölgede Müslümanlarla başı dertte olan iki aktörün bu stratejik yakınlaşması önümüzdeki süreçte Müslümanların başına yeni belalar açabilir.

---